24 آذر (دیروز): اتفاقی برای این روز ثبت نشده است!
25 آذر (امروز): اتفاقی برای این روز ثبت نشده است!
26 آذر (فردا): اتفاقی برای این روز ثبت نشده است!
_MG_4736

اخبار موزه

برگزاری نشست چالش روزنامه‌نگاری علم ایران در موزه ملی علوم و فناوری+عکس

۲۷ تیر , ۱۳۹۶  

نشست چالش روزنامه‌نگاری علم در ایران از سلسله نشست‌های موزه ملی علوم و فناوری با حضور جمعی از اساتید و صاحب‌نظران این حوزه، روز یکشنبه ۲۵ تیرماه در محل نمایشگاه دائمی موزه ملی علوم و فناوری برگزار شد.

براساس گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، این موزه در نظر دارد سلسله نشست‌های علمی را برگزار کند که اولین نشست مربوط به بررسی«چالش روزنامه‌نگاری علم در ایران»، روز یکشنبه ۲۵ تیرماه ۹۶، با حضور جمعی از اساتید ارتباطات و صاحب‌نظران این حوزه از جمله دکتر حسن نمک‌‌دوست تهرانی، مدیر آموزش و پژوهش مؤسسه همشهری، سرکار خانم دکتر زهرا اجاق، عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، کاظم کوکرم، سردبیر صفحه دانش روزنامه جام جم و محمد کرام‌الدینی، سردبیر فصل‌نامه رشد آموزش زیست‌شناسی، برگزار شد.

این نشست با مدیریت خانم دکتر سیما قاسمی آغاز و مقدمه‌ای در خصوص روزنامه‌نگاری علم، از سوی وی بیان شد. سپس سخنرانان این نشست دیدگاه‌های خود را در خصوص مسایل و چالش‌هایی که در راه روزنامه‌نگاری علم وجود دارد را بیان کردند.

در ادامه گزارش به تفصیل سخنان صاحب‌نظران این حوزه آورده می‌شود:

 

dr Ojagh

ترجمه و ساده‌سازی در روزنامه‌نگاری علم غالب است/مطالب تولیدی زیادی نداریم

سرکار خانم دکتر اجاق به عنوان اولین سخنران این نشست مطالب خود را مربوط به رساله دکتری با عنوان «ارتباطات عمومی علم در ایران : مطالعه ترکیبی نقش مجله‌های علمی ـ عمومی در بهبود فهم عامه از علم در دوره زمانی ۱۲۸۰-۱۳۹۰»  دانست و گفت: در ایران به طور تقریبی ۵ الی ۶ سال است که به روزنامه نگاری علم پرداخته می‌شود مهمترین چالش‌هایی که این حوزه و خبرنگاران با آن روبرو هستند عبارت است از:  جایگاه حرفه‌ای ـ اجتماعی نامشخص، تعداد اندک روزنامه‌نگار علم، امنیت شغلی کم، جابجایی، فقدان آموزش رسمی کمبود پژوهش و کمبود یا فقدان متخصص آموزش روزنامه نگاری علم در ایران.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی افزود: تعریف کلاسیک روزنامه‌نگاری علم عبارت است از روزنامه‌نگاری که یافته‌ها، طرح‌ها و کنفرانس‌های علمی را پوشش می‌دهد. به عبارت دیگر، هر چیزی که دانشمندان در آن نقش دارند را پوشش می‌دهد.

اما در تعریف گسترده، پوشش پدیده‌های جالب زندگی روزمره یا اخبار عمومی با استفاده از اطلاعات علمی است.

وی با اشاره به سه روش روزنامه‌نگاری علم گفت: سه روش روزنامه نگاری برای روزنامه نگاری علمی وجود دارد؛ روش ترویج (promotion) که موضوعات علمی را بدون توجه به نیازهای جامعه پوشش می دهد، رسانه سازی (mediatisation) که مباحث پیرامون موضوعات علم (کنشگران سیاسی، سمن‌ها، شهروندان) را در بر می‌گیرد و هدفش فقط بازنمایی یافته‌های علمی نیست و جریان سازی از یک رویداد علمی و ارتباطات علمی است و ارتباطات علم: از نقصانی به مشارکت (transcommunication) یعنی وقتی روزنامه نگار مطلبی می‌نویسد سراغ کنشگران اجتماعی می‌رود و در نهایت خود به یک‌ کنشگر اجتماعی تبدیل می‌شود.

خانم دکتر اجاق در ادامه با اشاره به انتشار اولین مجله‌های علمی عمومی در دهه ۱۲۸۰ و ۱۲۹۰ هجری خورشیدی گفت: اولین متن علمی عمومی در ایران مربوط به کتاب احمد یا سفینه طالبی نوشته عبدالرحیم طالبوف در سال ۱۲۷۲ هجری شمسی است.

وی با اشاره به نقش متفاوت روزنامه‌نگاری علم در دوره‌های قاجار، پهلوی اول و دوم و جمهوری اسلامی ایران گفت: روزنامه‌نگاری علم در طی این سال‌ها موضوعات مختلفی را پوشش داده است و طی یک دوره ۹۰ ساله بین سال های ۱۳۰۰ تا ۱۳۹۰ روند غالب روزنامه‌نگاری علمی مبتنی بر ترجمه و ساده سازی بوده و کمتر مطالب تولیدی در این حوزه تهیه شده است.

تمرکز من در بحث روزنامه نگاری علم روی چالش ترجمه است. ترجمه صرفاً برگرداندن کلمه به کلمه‌ای مشابه در زبان دیگر نیست. منظور از ترجمه منطبق کردن واژه با متن و روح جامعه است.

این پژوهشگر علم در پایان خاطرنشان ساخت: روش روزنامه نگاری علمی در ایران نیز بیشتر مبتنی بر ترویج علم بوده و به جنبه‌های منفی علم توجه نشده است، در حالی که باید به جای ترویج علم به سمت توسعه ارتباطات علمی برویم و به جای ترجمه متون علمی به تولید محتوا و تهیه مطالب تولیدی روی آوریم.

وی در خصوص اینکه موزه علوم و فناوری می‌تواند یک رسانه علمی در نظر گرفته شود گفت: موزه علوم ابتدا باید وضعیت، جایگاه و نقش خود را در منظومه ارتباطی معین کند. با این کار، مخاطبان رسانه این موزه هم مشخص خواهد شد و اینکه قرار است چه بگوید.

 

 

koukaram

نیاز مبرم به تربیت خبرنگاران و ویراستاران تخصصی در حوزه علم داریم

دومین سخنران این نشست، کاظم کوکرم، سردبیر صفحه دانش روزنامه جام جم، بود. وی با انتقاد از نبود خبرنگاران حرفه‌ای در حوزه روزنامه‌نگاری علم گفت: چالش اصلی در این حوزه، در مورد اخبار علمی است که در تردید هستید در نشریه کار شود یا خیر؟

کوکرم افزود: اکثر خبرنگاران در حال کپی اخبار هستند و در مورد صحت و سقم خبر تحقیقی صورت گرفته نمی‌شود. اما مشکل فقط خبرنگاران این حوزه نیست، مجموعه‌ای از مشکلات اجرایی و اقتصادی باعث به وجود آمدن نواقص در روزنامه‌‌نگاری علم می‌شوند و این مشکلات فقط به خبرنگار برنمی‌گردد. متأسفانه بسیاری از اساتید  و محققان ما نیز راغب نیستند که نتایج تحقیقات خود را منتشر کنند.

وی گفت: علومی مانند بیوتکنولوژی و نانو … برای مردم ناشناخته است و دانشمندان و محققان نیز نتایج کسب شده را تنها در حدود تحقیقات دانشگاهی می‌توانند توضیح دهند و چون مطالب خیلی ساده و عامه‎فهم نبوده و تخصصی است؛ بنابراین مطالب علمی خیلی جذاب نیست.

سردبیر ماهنامه نجوم خاطرنشان کرد: از طرفی بسیاری از پژوهشگران ما حتی از مباحث روز اطلاع ندارند. بنابراین وقتی خبرنگاری در خصوص مطالب روز از این پژوهشگران سوال می‌کند، اکثر این پژوهشگران خیلی راغب به مصاحبه نیستند. اما این موضوع در کشورهای پیشرفته فرق می‌کند و برای مثال در نشریات خارجی مانند «ساینس» در خصوص یک موضوع خاص حداقل با ۱۰ نفر پژوهشگر مصاحبه شده و بهترین مصاحبه چاپ می‌شود.

کوکرم با اشاره به اینکه در ایران فهم مشترکی بین روزنامه نگار و اساتید دانشگاهی به وجود نیامده است گفت: بسیاری از پژوهشگران زبان ارتباط با رسانه را نمی دانند و حتی معتقدند که نیازی به برقراری این ارتباط ندارند. همکاری نکردن اساتید و پژوهشگران با خبرنگاران باعث ارائه اطلاعات نادرست خواهد بود. بیشتر محققان و متخصصان جامعه، همکاری لازم را با خبرنگار ندارند و مباحثی که ممکن است از دید خبرنگار غافل شود به آنها یادآوری نمی کنند.

وی افزود: برخی از علوم مانند علوم پایه احتیاج به کار بیشتر دارد و مطالبی که در این خصوص چاپ می‌شود احتیاج به تربیت خبرنگاران تخصصی دارد.

سردبیر صفحه دانش روزنامه جام جم معضل دیگر روزنامه نگاری علمی را اخبار روابط عمومی‌ها یا پژوهشگرانی دانست که از رسانه برای تأیید پژوهش‌های خود استفاده می‌کنند و افزود: ما نیازمند تربیت نویسنده و ویراستار علمی متخصص هستیم.

این صاحب‌نظر در ادامه یادآور شد: حوزه علمی به شدت ترجمه زده است و در بهترین حالت دو یا چند منبع از سوی خبرنگاران تلفیق و به عنوان یک مطلب تولیدی ارائه می‌شود. در حوزه علمی یک محقق که بتواند یک مطلب و گزارش خوب را بنویسند تا حدودی نداریم و بنابراین خبرنگار تنها به عنوان یک پیاده کننده مصاحبه خواهند بود.

کوکرم مشکل بعدی را عکس مناسب برای مطلب عنوان کرد و گفت: اگر عکس جذاب برای مطالب علمی نداشته باشید، مطلب جذابیت خاصی برای خواننده نخواهد داشت. از طرفی موضوع دیگر، مشکل تربیت ویراستار خوب است. دانشمندان و محققان باید یاد بگیرند که مطالب را کمی همه‎فهم‎تر بنویسند.

 

 

Dr namakdoust

به طور کلی نیروی کارآمد در حوزه روزنامه نگاری علمی نداریم

دکتر حسن نمک‎دوست تهرانی، استاد ارتباطات علوم اجتماعی، به عنوان سومین سخنران این نشست سخنان خود را با اشاره به اهمیت گردش اقتصادی نشریه در تثبیت آن در جامعه گفت: مطبوعات به قدر کافی برای تولید نشریه، بضاعت اقتصادی ندارند. در علم ارتباطات با پنج پرسش دیرینه (۱- چه کسی ۲- چه چیزی را ۳- از چه طریقی ۴- برای چه کسی ۵- با چه هدفی می‌نویسد) روبرو هستیم که در روزنامه‌نگاری علمی برای پاسخ به این سؤالات چالش داریم.

وی با بیان اینکه دانش‌آموخته‌های رشته علوم ارتباطات در دانشگاه‌ها مهارت و تخصص کافی برای روزنامه‌نگاری علمی را کسب نمی‌کنند، افزود: روزنامه‌نگار کسی است که در ۱۸ سالگی تصمیم گرفته است روزنامه نگار شود. نظام دانشگاهی و آموزشی ما، توانایی تربیت خبرنگار علمی را ندارد. این دانش‌آموخته‌ها تنها یک خبرنگار کلی‌نویس هستند و به عنوان مثال نمی‌توانند یک نشست تخصصی علمی را پوشش دهند.

نمک‎دوست تهرانی خاطرنشان کرد: بسیاری از روزنامه‌نگاران علم دانش‎آموخته رشته روزنامه‌نگاری نیستند. از طرفی، نهادی بیرون از دانشگاه نیز برای تربیت روزنامه‌نگاری علم نداریم و البته، روزنامه نگار تخصصی در سایر موارد نیز نداریم.

وی افزود: به طور کلی نیروی کارآمد در حوزه روزنامه نگاری علمی نداریم که باید به این مساله توجه شود. و از نظر من دوره لیسانس روزنامه‌نگاری در ایران بی‌فایده است و پیشنهاد من این است که باید دوره‌های کارشناسی ارشد روزنامه‌نگاری حرفه‌ای طراحی شود تا علاقه‌مندان به روزنامه‌نگاری که در مقطع کاردانی رشته‌های مختلف علوم تحصیل کرده‌اند، در دوره کارشناسی ارشد، روزنامه‌نگاری بخوانند و در این زمینه مهارت کسب کنند.

استاد ارتباطات علوم اجتماعی گفت: دعوای زیادی در خصوص علم، شبه علم و ضد علم در جامعه داریم. بحث‌ها در زمینه اینکه علم چیست، هنوز ادامه دارد؛ بسیاری از روزنامه‌نگاران حوزه‌های علمی، جامعه‌شناسی را علم نمی‌دانند و مرزهای مبهمی در زمینه موضوعات علم، شبه علم و ضدعلم همچنان وجود دارد به گونه‌ای که برخی دقیق‌ترین روش‌ها برای رسیدن به معرفت را علم می‌دانند. بسیاری از مفاهیم هنوز در ایران ناشناخته است. خطوط اصل توافق نمایان نیست. اگر ما می‌خواهیم در مورد روزنامه نگاری علم بنویسیم باید مشخص کنیم که منظور، کدام بخش علم است. از دید بسیاری، هنوز پزشکی یا بسیاری از رشته‌ها علم نیست.

مدیر آموزش و پژوهش مؤسسه همشهری، وظیفه اصلی آموزش و پرورش را ترویج علم بیان کرد و گفت: نکته دیگر این است که از چه طریقی می خواهیم علم را بیان کنیم؛ گاه وقتی راجع به موضوعی صحبت می‌کنیم، برخی نهادها مخالفت می‌کنند، حتی تهیه عکس و اینفوگرافیک و مستندسازی بسیار مشکل است درحالی که این موارد بصری می تواند بسیار مفید باشند. ما ادبیات خاص و مشخص برای معرفی و انتخاب مخاطب خاص خودمان نداریم تا در مورد اینکه مخاطب رسانه‌ها چه کسانی هستند، پاسخ دقیق بدهیم؛ به عنوان مثال گفته می‌شود جوان علاقه‌مند به علم، در حالی که این عناوین مشکلی را حل نمی‌کند.

 

 

mr keramadini

محمد کرام‌الدینی، پژوهشگر، مترجم، مؤلف و معلم ایرانی و سردبیر فصل‌نامه رشد آموزش زیست‌شناسی، به عنوان چهارمین و آخرین سخنران این نشست با اشاره به اینکه یک روزنامه‌نگار حرفه‌ای و آکادمیک نیست گفت: نسبت من به روزنامه‌نگاری علم مانند نسبت دندانپزشک به دندانساز تجربی است. من تحصیلات روزنامه‌نگاری نداشته‌ام، بلکه تنها از روی علاقه و استعداد به این کار روی آوردم.

وی افزود: تمام نکات لازم در خصوص چالش‌هایی که می‌شود در روزنامه‌نگاری علم با آن مواجه شد را سه صاحب‌نظر قبلی ذکر کردند و تکرار مکررات نمی‌کند.

کرام‌الدینی در ادامه با خواندن یک متن علمی که از نوشته‌های خود بود، سخنرانی را به پایان برد.

 

photo_2017-07-18_15-39-55

 

 

photo_2017-07-16_15-10-23

پس از پایان سخنرانی‌های صاحب‌نظران این حوزه، تعدادی از فعالان و حاضران سرشناس در نشست با طرح سؤالات و ذکر نکات خاص خود در زمینه روزنامه‌نگاری علم در ایران، به بحث و تبادل نظر پرداختند و در این میان به تناوب ۴ سخنران حاضر در نشست به سؤالات مطرح شده پاسخ دادند.

شایان ذکر است، این مراسم در انتها با بازدید از گالری‌های موزه از سوی مدعوین جلسه به پایان رسید.

 

 

, , , , , ,


404